 |
| MMDR 2026 ODISHA |
ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ୨୦୨୪ ମସିହାର ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ନୂଆ MMDR ସଂଶୋଧନ ଆଇନ ୨୦୨୬, ଏବଂ ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ମିନେରାଲ୍ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ (DMF) ର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ରକୁ ଅତି ସହଜ ଭାଷାରେ ନିମ୍ନରେ ବୁଝାଇ ଦିଆଗଲା:
୧. ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ୨୦୨୪ ମସିହା ଶୁଣାଣିର ପୃଷ୍ଠଭୂମି (MADA v. SAIL)
ବିବାଦ କଣ ଥିଲା?
ଦୀର୍ଘ ୩୫ ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ପୁରୁଣା ଆଇନ (୧୯୮୯ର ଇଣ୍ଡିଆ ସିମେଣ୍ଟ ମାମଲା ) ଆଧାରରେ ଧରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଖଣି ଉପରେ ଦିଆଯାଉଥିବା "ରୟାଲଟି" ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାରର ଟିକସ (Tax)। ଏହି କାରଣରୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଖଣିଜ ଜମି ଉପରେ ଅଲଗା ସେସ୍ କିମ୍ବା ଟିକସ ଲଗାଇବାକୁ Mineral Area Development Authority (MADA) କୁ ଅନୁମତି ମିଳୁନଥିଲା।
ମାମଲାର ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
- ବିବାଦର କାରଣ: ତାମିଲନାଡୁ ସରକାର ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ରୟାଲଟି (Royalty) ବ୍ୟତୀତ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଉପକର ବା ସେସ୍ (Cess) ଲାଗୁ କରିଥିଲେ। ଇଣ୍ଡିଆ ସିମେଣ୍ଟ ଲିମିଟେଡ୍ ଏହାକୁ ମାଡ୍ରାସ ହାଇକୋର୍ଟ ଏବଂ ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲା।
- କୋର୍ଟଙ୍କ ୧୯୮୯ ରାୟ: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କହିଥିଲେ ଯେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କର ରୟାଲଟି ଉପରେ ସେସ୍ ଲଗାଇବାର କୌଣସି ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଏହି ରାୟରେ କୋର୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ "ରୟାଲଟି ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଟିକସ (Royalty is a tax)"। ତେଣୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଖଣିଜ ଆଇନ (MMDRA, 1957) ବଳବତ୍ତର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟ ଏହା ଉପରେ ଅଲଗା ଟିକସ ବା ସେସ୍ ଲଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ବଡ଼ ଟ୍ୱିଷ୍ଟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- ୨୦୦୪ର କେସୋରାମ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ ମାମଲା: ୨୦୦୪ରେ ଏକ ୫ ଜଣିଆ ଖଣ୍ଡପୀଠ (State of West Bengal v. Kesoram Industries Ltd.) ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ଯେ ୧୯୮୯ର ଇଣ୍ଡିଆ ସିମେଣ୍ଟ ରାୟରେ ଏକ ଟାଇପିଂ ଭୁଲ୍ (Clerical/Typographical Error) ରହିଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକୃତରେ କୋର୍ଟ ଲେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ "Cess on royalty is a tax" (ରୟାଲଟି ଉପରେ ଲାଗୁ ସେସ୍ ହେଉଛି ଟିକସ), କିନ୍ତୁ ଭୁଲବଶତଃ ଲେଖା ହୋଇଯାଇଥିଲା "Royalty is a tax"।
- ୨୦୨୪ର ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି: ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମାମଲାଟି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ୯ ଜଣିଆ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଖଣ୍ଡପୀଠକୁ ଯାଇଥିଲା। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୪ରେ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୯ ଜଣିଆ ଖଣ୍ଡପୀଠ ୮:୧ ବହୁମତରେ ୧୯୮୯ର ଇଣ୍ଡିଆ ସିମେଣ୍ଟ ରାୟକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲେ। ନୂଆ ରାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ରୟାଲଟି କୌଣସି ଟିକସ ନୁହେଁ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ଟିକସ ଲଗାଇବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନଙ୍କର ରହିଛି ।
MADA ବନାମ SAIL ମାମଲା (Mineral Area Development Authority v. Steel Authority of India) ଭାରତର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଇତିହାସ ଏବଂ ଖଣିଜ ଟିକସ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ମାମଲା ଅଟେ। ୨୫ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୪ରେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ (ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ)ଙ୍କ ଏକ ୯ ଜଣିଆ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଏହି ମାମଲାରେ ୮:୧ ବହୁମତରେ ଏକ ବଡ଼ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ମାମଲା ଏବଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ବିଷୟରେ ସହଜ ଭାଷାରେ ନିମ୍ନରେ ବୁଝାଇ ଦିଆଗଲା:୧. ମାମଲାର ମୁଖ୍ୟ ବିବାଦ କଣ ଥିଲା?- କାହା ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ: ବିହାର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ମାଇନିଂ ସେଟଲମେଣ୍ଟ ଆକ୍ଟ, ୧୯୨୦ ଅଧୀନରେ Mineral Area Development Authority (MADA), ଷ୍ଟିଲ୍ ଅଥରିଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (SAIL) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଖଣିଜ ଉତ୍ତୋଳନ ପାଇଁ କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ବା ସେସ୍ (Cess) ଲାଗୁ କରିଥିଲା ।
- କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଯୁକ୍ତି: SAIL ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି କହିଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଆଇନ (MMDR Act, 1957) ଅନୁସାରେ ରୟାଲଟି (Royalty) ଦେଉଛନ୍ତି। ୧୯୮୯ର ଇଣ୍ଡିଆ ସିମେଣ୍ଟ ମାମଲାର ରାୟ ଅନୁଯାୟୀ "ରୟାଲଟି ନିଜେ ଏକ ଟିକସ"। ତେଣୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର କିମ୍ବା କୌଣସି ସ୍ଥାନୀୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଣିଥରେ ଅଲଗା ଭାବେ ଟିକସ ବା ସେସ୍ ଲଗାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ ।
୨୦୨୪ରେ କଣ ବଦଳିଲା?
୨୫ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୪ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏକ ୯-ଜଣିଆ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବେଞ୍ଚ ୮:୧ ବହୁମତରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣାଇଲେ ଯେ "ରୟାଲଟି କୌଣସି ଟିକସ ନୁହେଁ।" ଏହା ହେଉଛି ଖଣି ମାଲିକ (ସରକାର)ଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ଏକ ଦେୟ (Consideration) ।
ରାଜ୍ୟଙ୍କୁ ମିଳିଲା ସ୍ୱାଧୀନତା:ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ବିଧାନର Entry 49 (List II) ଅନୁସାରେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଖଣିଜ ଜମି ଉପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଟିକସ ବା ସେସ୍ ଲଗାଇବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ମିଳିଲା।
୨. ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଆଶା କରାଯାଉଥିବା "ମହା-ବିଜୟ" (The Windfall)
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ୧ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୦୫ ପରଠାରୁ ପିଛିଲା ତାରିଖରୁ (Retrospective) ବକେୟା ଟିକସ ଆଦାୟ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ ଆଣିଥିଲା:
₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ଆଶା: ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ପୂର୍ବ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକର ବକେୟା ହିସାବରେ ପ୍ରାୟ ₹୧,୦୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଆଦାୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ୧୨ ବର୍ଷର କିସ୍ତିରେ ଆଦାୟ କରାଯାଇଥାନ୍ତା ।
ବାର୍ଷିକ ₹୧୨,୦୦୦ କୋଟିର ଲାଭ: ଯଦି ଓଡ଼ିଶା ନିଜର 'ଓରିସେଡ୍ ଆକ୍ଟ' Orissa Rural Infrastructure and Socio-Economic Development Act (ORISED Act) ଲାଗୁ କରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅତିରିକ୍ତ ₹୧୨,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର ନୂଆ ରାଜସ୍ୱ ମିଳିଥାନ୍ତା ।
ଟାଟା ଷ୍ଟିଲ୍ ର ଉଦାହରଣ: କେବଳ ଟାଟା ଷ୍ଟିଲ୍ କମ୍ପାନୀ ଓଡ଼ିଶାକୁ ₹୧୭,୩୪୭ କୋଟି ଟଙ୍କାର ପୁରୁଣା ବକେୟା ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତା ।
୩. କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ MMDR ସଂଶୋଧନ ଆଇନ, ୨୦୨୬ (The Central Override)
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ସମଗ୍ର ଦେଶର ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ପ୍ରାୟ ₹୧.୫ ରୁ ₹୨ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବୋଝ ପଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ବଜାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ରେ ଏକ ନୂଆ ସଂଶୋଧନ ଆଣିଲେ:
Section 9D ର ପ୍ରବେଶ:କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର Mines and Minerals Development and Regulation (MMDR) ଆଇନରେ Section 9D ଯୋଡ଼ିଲେ । ଏହା ଅଧୀନରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନଙ୍କୁ ଖଣିଜ ଜମି ଉପରେ କୌଣସି ବି ସ୍ୱାଧୀନ ଟିକସ ବା ସେସ୍ ଲଗାଇବାକୁ ମନା କରାଗଲା।
ପଛୁଆ ବକେୟା ରଦ୍ଦ:ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ୨୦୦୫ ମସିହାରୁ ଆଦାୟ କରିବାକୁ ଥିବା ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା ଅଣ-ଆଦାୟ ବକେୟାକୁ (Unpaid Arrears) କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହି ଆଇନ ବଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ରଦ୍ଦ କରିଦେଲେ ।
୪. ଓଡ଼ିଶାର ଲାଭ ଏବଂ କ୍ଷତିର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର (What Odisha Got vs. Lost)
ଓଡ଼ିଶା କଣ ହରାଇଲା?
1. ₹୧,୦୦,୦୦୦ କୋଟିର ପଛୁଆ ରାଜସ୍ୱ ଯାହା କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥାନ୍ତା, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ହରେଇଛି ।
2. ବାର୍ଷିକ ₹୧୨,୦୦୦ କୋଟିର ଅତିରିକ୍ତ ଟିକସ ରାଜସ୍ୱ ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ନିଜସ୍ୱ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତା, ତାହା ଆଉ ମିଳିବ ନାହିଁ ।
3. ଖଣିଜ ଜମି ଉପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଟିକସ ଲଗାଇବାର ସ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ବିଧାନିକ କ୍ଷମତା।
ଓଡ଼ିଶା ପାଖରେ କଣ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା ?
1. ବାର୍ଷିକ ନିୟମିତ ରୟାଲଟି: ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କୁ ପୂର୍ବପରି ନିଜର ବାର୍ଷିକ ରୟାଲଟି ମିଳିବ, ଯାହା ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୩-୨୪ ରେ ପ୍ରାୟ ₹୪୬,୩୯୭ କୋଟି ଥିଲା ।
2. ନିଲାମ ପ୍ରିମିୟମ୍ (Auction Premium): ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ନିଜର ୩୫ଟି ଖଣି ବ୍ଲକର ସଫଳ ନିଲାମରୁ ପ୍ରାୟ ₹୮୭,୦୦୦ କୋଟିର ବିପୁଳ ପ୍ରିମିୟମ୍ ପାଇବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
3. DMF ପାଣ୍ଠି: ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଭାରତର ସର୍ବାଧିକ ₹୩୭,७୬୩ କୋଟିର DMF ପାଣ୍ଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ।
4. 'ନୋ ରିଫଣ୍ଡ' ନିୟମ: ଯେଉଁ ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ୨୦୨୬ ଅଗଷ୍ଟ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କୁ ସେସ୍ ବାବଦରେ ଟଙ୍କା ଦେଇସାରିଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସେହି ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ କରିବେ ନାହିଁ ।
୫. DMF (ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ମିନେରାଲ୍ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍) ର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର ଏବଂ ସିଏଜି (CAG) ର ରିପୋର୍ଟ
ଖଣି ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ଓ ଗରିବ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ବିକାଶ ପାଇଁ DMF ପାଣ୍ଠି ଗଠନ କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ କମ୍ପଟ୍ରୋଲର ଆଣ୍ଡ ଅଡିଟର ଜେନେରାଲ (CAG) ଙ୍କ ରିପୋର୍ଟରୁ ଏକ ଚିନ୍ତାଜନକ ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି:
ଟଙ୍କା ଥାଇ ବି ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉନି (Spending Lag): ଓଡ଼ିଶା ପାଖରେ ସର୍ବାଧିକ ₹୩୭,୭୬୩ କୋଟିର ପାଣ୍ଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଖଣି ପ୍ରଭାବିତ ଜିଲ୍ଲା କେନ୍ଦୁଝର ଏବଂ ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ରେ ମାତ୍ର ୫୪% ରୁ ୫୮% ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇପାରିଛି।
ବାଟମାରଣା ଓ ଟଙ୍କା ହଡ଼ପ (Spatial Diversion): CAG ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ ₹୯୮୩.୩୨ କୋଟି ଟଙ୍କା ଏପରି ୯୭୬ଟି ଗାଁରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଖଣିର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ହିଁ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟପଟେ ଖଣି ପ୍ରଭାବିତ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗାଁରେ ପାନୀୟ ଜଳ କିମ୍ବା ରାସ୍ତା ଘାଟ ପରି କୌଣସି ଉନ୍ନୟନମୂଳକ କାମ ହୋଇନାହିଁ ।
ଭୁଲ ଜାଗାରେ ବଡ଼ ଖର୍ଚ୍ଚ:
ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ର ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଥିବା ଟଙ୍କାରୁ ₹୧୩୬.୭୭ କୋଟି ଟଙ୍କା ରାଉରକେଲାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ହକି ଷ୍ଟାଡିୟମ୍ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଡାଇଭର୍ଟ କରାଗଲା ।
କେନ୍ଦୁଝରର କଲେକ୍ଟର ନିୟମ ବାହାରକୁ ଯାଇ ୫ ଜଣ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ପଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ₹୬.୦୬ କୋଟି ଟଙ୍କା DMF ରୁ ଖର୍ଚ୍ଚ କଲେ ।
ପୋଲିସ ଗାଡ଼ି, କଲେକ୍ଟରଙ୍କ ବାସଭବନ ନବୀକରଣ ଏବଂ MGNREGS ମଜୁରୀ ପାଇଁ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର DMF ପାଣ୍ଠି ବେଆଇନ ଭାବେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରାଯାଇଥିବା CAG ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ।
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶିଶୁ ପୁଷ୍ଟିସାଧନ ପ୍ରତି ଅବହେଳା: ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଏବଂ କେନ୍ଦୁଝର ଭଳି ଜିଲ୍ଲାରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ୫୦% ରୁ ଅଧିକ ଶିଶୁ ଅପପୁଷ୍ଟିର (Stunting) ଶିକାର ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୋଟ DMF ପାଣ୍ଠିର ମାତ୍ର ୧.୮% ଟଙ୍କା ମହିଳା ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ପୁଷ୍ଟିସାଧନ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରାଯାଇଛି ।