 |
| ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଚେରୁ ଭାୟାଲ ରମଣ |
ଚାଲିଗଲେ ‘ଧାନର ରକ୍ଷକ’ ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣ: ୭୪ ବର୍ଷରେ ପରଲୋକ, ପଛରେ ଛାଡ଼ିଗଲେ ଦେଶୀ ଧାନ ବିହନର ଅମୂଲ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ
ୱାୟନାଡ଼, କେରଳ: ଯେଉଁ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧାନ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ିର କୃଷି ପରମ୍ପରାର ପରିଚୟ ଥିଲା, ସେହି ମାଟିର ମଣିଷ ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣ ଆଉ ନାହାନ୍ତି। କେରଳର ୱାୟନାଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଏହି ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନପ୍ରାପ୍ତ ଆଦିବାସୀ କୃଷକଙ୍କର ୧୪ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ରେ ୭୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଛି। କୋଝିକୋଡ଼ ମେଡିକାଲ କଲେଜ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଚିକିତ୍ସାଧୀନ ଥିବାବେଳେ ସେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।
ଦୁର୍ଲଭ ଦେଶୀ ଧାନ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ଯୋଗୁଁ ସେ ‘ଧାନର ରକ୍ଷକ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ‘ନେଲ୍ଲାଚନ୍’ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ, ଚାଷୀଙ୍କ ହାତରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ବିହନ ମଧ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତର ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ ହୋଇପାରେ ।
ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣ କିଏ? କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଧାନର ରକ୍ଷକ କୁହାଯାଉଥିଲା?
ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣ କେରଳର ୱାୟନାଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ମାନନ୍ଥାଭାଡ଼ି ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ଆଦିବାସୀ କୃଷକ ଥିଲେ। ସେ କୁରିଚିୟା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଥିଲେ ଏବଂ ମାତ୍ର ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସମୟ ବଦଳିବା ସହ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ନୂଆ ବିହନ ଓ ଚାଷ ପଦ୍ଧତିର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭିତରେ ପୁରୁଣା ଦେଶୀ ଧାନ କିସମଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଷ ଜମିରୁ ହଜିଯିବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଲା। ଏହି ବିପଦକୁ ରମଣ ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ।
ସେ ନିଜ ଜମିରେ ଦୁର୍ଲଭ ଧାନ ବିହନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ଚାଷ କରିବା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଋତୁ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଜୀବନ ବିତାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଉଦ୍ୟମ ତାଙ୍କୁ ଦେଶର କୃଷି ଓ ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା ।
୫୦ରୁ ଅଧିକ ଦେଶୀ ଧାନ କିସମର ସଂରକ୍ଷକ
ରମଣଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅବଦାନ ହେଉଛି ଦେଶୀ ଧାନ ବିହନର ସଂରକ୍ଷଣ। ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ୨୦୨୩ ମସିହାର ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଧିକାରିକ ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ୫୨ ପ୍ରକାରର ଧାନ ବିହନ ସଂଗ୍ରହ ଥିଲା। ଏହା ସହ ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କଦଳୀ ଗଛ ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ ।
ଏହି ବିହନଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଅତୀତର ସ୍ମୃତି ନୁହେଁ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିବେଶ, ମାଟି ଓ ଚାଷ ପରିସ୍ଥିତି ସହ ଖାପ ଖୁଆଇ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା କୃଷି ଐତିହ୍ୟର ଅଂଶ ।
ପୁରୁଣା ଧାନ କିସମଗୁଡ଼ିକର କିଛି ବିଶେଷ ଗୁଣ ଭବିଷ୍ୟତର ଫସଲ ଗବେଷଣାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। ଏହି କାରଣରୁ ଦେଶୀ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣ କେବଳ ଚାଷୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଗ୍ରହ ନୁହେଁ; ଏହା କୃଷି ବିଜ୍ଞାନ, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ସହ ଜଡ଼ିତ ।
ରମଣଙ୍କ ସଂଗ୍ରହରେ ଥିବା ‘ପାଲଥୋଣ୍ଡି’ ଓ ‘କାୟମା’ ଧାନ କିସମ କୃଷି ଗବେଷଣାରେ ଜିନ୍ ଦାତା ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା କଥା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଅଧିକାରିକ ବିବରଣୀରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଜଣେ ସାଧାରଣ ଚାଷୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଉଦ୍ୟମ କିପରି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୋଇପାରେ ।
ବିହନକୁ ବ୍ୟବସାୟ ନୁହେଁ, ଐତିହ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ ରମଣ
ରମଣଙ୍କ ଜୀବନର ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ଥିଲା ତାଙ୍କର ବିହନ ବାଣ୍ଟିବାର ମନୋଭାବ ।
ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଧାନ ବିହନକୁ କେବଳ ଲାଭ ଅର୍ଜନର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦେଖୁନଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଚାଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଏହି ବିହନ ଚାଷ କରିପାରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ବିହନ ବାଣ୍ଟୁଥିଲେ। କିଛି ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ବିହନ ନେଇଥିବା ଚାଷୀଙ୍କଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଫସଲ ପରେ ସମାନ ପରିମାଣର ବିହନ ଫେରସ୍ତ ନେବା ପ୍ରଥା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ଏହାର ଲାଭ ଦୁଇଟି ଥିଲା। ପ୍ରଥମତଃ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ବିହନ ସଂରକ୍ଷିତ ରହୁଥିଲା। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଅଧିକ ଚାଷୀଙ୍କ ଜମିରେ ସେହି ଦେଶୀ ଧାନ ଚାଷ ହେବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା ।
ଏହି ଉଦାହରଣ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, କୃଷିର ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ କେବଳ ବଜାର ମାଧ୍ୟମରେ ନୁହେଁ, ପରସ୍ପର ସହଯୋଗ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରେ ।
ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ପ୍ରତି ଥିଲା ଗଭୀର ଆସ୍ଥା
ରମଣ ଜୈବିକ କୃଷି, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଫସଲ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ମିଳେ ଯେ, ଚାଷର ସଫଳତାକୁ କେବଳ ଉତ୍ପାଦନ ପରିମାଣରେ ମାପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମାଟିର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଜଳର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର, ଜୈବ ବିବିଧତା ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ ।
ଆଜି ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ମାଟିର ଉର୍ବରତା ହ୍ରାସ ଓ ଚାଷ ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ଦେଶୀ ବିହନ ଓ ପାରମ୍ପରିକ କୃଷି ଜ୍ଞାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଇଛି ।
ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶୀ କିସମ ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ଭାବେ ଉପଯୋଗୀ ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ମାଟି, ଜଳବାୟୁ, ଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଫସଲ ବାଛିବା ଜରୁରୀ। ରମଣଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି—ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନକୁ ଅବହେଳା ନକରି ତାହାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଗବେଷଣା ସହ ଯୋଡ଼ିବା ।
୨୦୨୩ରେ ମିଳିଥିଲା ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ
କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ୨୦୨୩ରେ ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେଶୀ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥାୟୀ କୃଷି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘଦିନର ସମର୍ପଣକୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା ।
ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୨ରେ କେରଳ ରାଜ୍ୟ ଜୈବ ବିବିଧତା ବୋର୍ଡ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ଗ୍ରୀନ୍ ଇଣ୍ଡିଭିଜୁଆଲ୍’ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଥିଲା। ୨୦୧୫ରେ ଭାରତୀୟ ଧାନ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲା ।
୨୦୧୮ରେ ବ୍ରାଜିଲରେ ଆୟୋଜିତ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସମ୍ମିଳନୀରେ ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତା ଦେଖାଇଥିଲା ଯେ, ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ବା ଉଚ୍ଚ ପଦବୀ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଜଣେ ମଣିଷକୁ ଦେଶ ଓ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପରିଚିତ କରାଇପାରେ ।
ରମଣଙ୍କ ବିୟୋଗ ପରେ ଦେଶୀ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣର ଭବିଷ୍ୟତ କ’ଣ?
ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନେକ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେହି ବିହନ ଓ ତାହା ସହ ଜଡ଼ିତ ଜ୍ଞାନକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ ।
ରମଣଙ୍କ ବିୟୋଗ ଭାରତୀୟ କୃଷି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ିଯାଇଛି। ଦେଶୀ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣକୁ କେବଳ କିଛି ଉତ୍ସାହୀ ଚାଷୀଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ ।
ଏଥିପାଇଁ କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:
- ଗ୍ରାମସ୍ତରରେ ବିହନ ବ୍ୟାଙ୍କ: ସ୍ଥାନୀୟ ଦେଶୀ ବିହନ ସଂଗ୍ରହ, ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ବିନିମୟ ପାଇଁ ସମୁଦାୟ ଭିତ୍ତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ିବା ।
- ଚାଷୀଙ୍କୁ ସହାୟତା: ଦୁର୍ଲଭ ଧାନ କିସମ ସଂରକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଚାଷୀଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ବୈଷୟିକ ସହଯୋଗ ଦେବା ।
- କୃଷି ଗବେଷଣା ସହ ସମ୍ପର୍କ: କୃଷି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଗବେଷକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଚାଷୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ ବଢ଼ାଇବା ।
- ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବା: ବିଦ୍ୟାଳୟ, କୃଷକ ଉତ୍ପାଦକ ସଂଗଠନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଶୀ ବିହନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇବା ।
- ବଜାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି: ପାରମ୍ପରିକ ଧାନ ଚାଷ କରୁଥିବା କୃଷକମାନେ ଯେପରି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ମୂଲ୍ୟ ପାଇପାରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ିବା ।
ଓଡ଼ିଶା ପରି କୃଷିପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିକ୍ଷା ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ। ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଧାନ କିସମ ଓ କୃଷି ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନଟ, ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ ।
ମାଟି ସହ ଜୀବନ ବିତାଇଥିବା ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କ ଅମର ଐତିହ୍ୟ
ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ କେବଳ ପୁରସ୍କାର କିମ୍ବା ସମ୍ମାନର ତାଲିକାରେ ସୀମିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ଥିଲା ମାଟି ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ, ବିହନ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଯତ୍ନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ।
ଆଜି ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିବା ବିହନ ଯଦି ଚାଷ ଜମିରେ ବଞ୍ଚି ରହେ, ଯଦି ନୂଆ ପିଢ଼ି ସେଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ ।
ଜଣେ ଚାଷୀଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ବିହନ ଦାନା ଆକାରରେ ଛୋଟ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ଖାଦ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଗାମୀ ଦିନର ସମ୍ଭାବନା ।
ଚେରୁଭାୟଲ ରମଣଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ କଥା ଶିଖାଏ—ମାଟିକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେଲେ ବିହନକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଆଉ ବିହନକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେଲେ ଚାଷୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ମାଟିର ସ୍ୱର -ଗାଁ, ଚାଷୀ, ସମାଜ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର କଥା ।